Witaminy dla suki karmiącej – jakie są najważniejsze?

Spis treści

1. Jakie witaminy są potrzebne w okresie ciąży i laktacji?
2. Jakich witamin potrzebuje suka w ciąży?
3. Mikroelementy
4. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach
5. Witaminy rozpuszczalne w wodzie
6. Jakie witaminy potrzebuje suka w czasie karmienia szczeniąt?
7. Kwasy omega-3
8. Różnice między okresem ciąży a laktacją
9. Co grozi szczeniakom przy niedoborach witamin u matki?
10. Mleko zastępcze i suplementy dla szczeniąt
11. Witaminy i suplementy z Animalactin®
12. Bibliografia

Okres ciąży i laktacji to dla suki czas wyjątkowo intensywnych zmian fizjologicznych. Organizm przyszłej matki musi nie tylko zaspokoić własne potrzeby, ale również zapewnić prawidłowy rozwój szczeniąt oraz produkcję mleka. Wraz z rozwojem płodów oraz późniejszym karmieniem młodych znacząco wzrasta zapotrzebowanie na energię, białko, minerały i witaminy.

Jakie witaminy są potrzebne w okresie ciąży i laktacji?

Ciąża u psów trwa średnio od 58 do 62 dni i jest podzielona na trzy trymestry. W ciągu pierwszych dwóch trymestrów ciężarna suka powinna być karmiona jak zdrowy, aktywny pies. Po 40 dniach ciąży, kiedy to szczenięta szybko przyrastają i rozpoczyna się produkcja mleka, wskazane jest odpowiednie dostosowanie diety aby zapewnić prawidłowy rozwój nowych organizmów oraz utrzymać sukę w jak najlepszej kondycji.

Szczególne znaczenie mają wówczas witaminy i mikroelementy, które biorą udział w procesach podziału komórek, rozwoju układu nerwowego i szkieletowego szczeniąt, a także wspierają odporność oraz regenerację organizmu suki. Niedobory żywieniowe w tym czasie mogą prowadzić do powikłań okołoporodowych, słabszego rozwoju potomstwa, a u suki karmiącej – do spadku jakości i ilości mleka oraz szybkiego wyczerpania organizmu matki. Dlatego końcowy okres ciąży oraz laktacja wymagają szczególnej uwagi żywieniowej – dobrze zbilansowanej diety oraz, w razie potrzeby, odpowiednio dobranej suplementacji.

Jakich witamin potrzebuje suka w ciąży?

Mikroelementy

W okresie ciąży należy zwrócić szczególną uwagę na ilość mikroelementów w diecie, takich jak wapń i fosfor. W ostatniej fazie ciąży zapotrzebowanie na nie wzrasta z powodu szybkiego wzrostu szkieletu płodów. Nie zaleca się jednak suplementacji wapnia w okresie ciąży, jeśli suki karmione są odpowiednio zbilansowaną karmą komercyjną. Związane jest to z tym, że nadmierna suplementacja wapnia u suk w trakcie ciąży może zmniejszyć aktywność przytarczyc, a tym samym zwiększać ryzyko wystąpienia tężyczki poporodowej w okresie laktacji.

Pod koniec ciąży u suk może pojawić się anemia co związane jest ze wzrostem zapotrzebowania na żelazo. W ostatnim tygodniu ciąży, duże ilości żelaza są magazynowane w wątrobie płodów i mobilizowane z organizmu suki do produkcji siary. Dlatego ważne jest monitorowanie jego poziomu i ewentualna suplementacja.

Kolejnymi istotnymi pierwiastkami niezbędnymi do prawidłowego utrzymania ciąży są miedź i cynk. Cynk wspiera produkcję progesteronu – hormonu niezbędnego do podtrzymania ciąży, wzmacnia odporność suki oraz uczestniczy w syntezie DNA i RNA. Miedź natomiast wspomaga wchłanianie żelaza oraz uczestniczy w tworzeniu się układu nerwowego i szkieletowego płodów.

W diecie ciężarnej suki nie można zapomnieć o kwasach omega-3, takich jak DHA (kwas dokozaheksaenowy) oraz EPA (kwas eikozapentaenowy). Są one kluczowe dla rozwoju układu nerwowego oraz narządu wzroku płodów. Dodatkowo mają pozytywny wpływ na organizm suki.

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Ciężarne i karmiące zwierzęta mają zwiększone zapotrzebowanie na witaminę A, aby wspierać rozwój płodu i produkcję mleka. Witamina A jest niezbędna do: prawidłowego widzenia, wzrostu, reprodukcji, funkcjonowania układu odpornościowego, ekspresji i regulacji wielu genów. Zarówno niedobór, jak i nadmiar tej witaminy są niebezpieczne – może prowadzić do powstawania wad rozwojowych szczeniąt ze względu na działanie teratogenne. Dlatego w trakcie ciąży należy z wielką rozwagą podchodzić do jej dodatkowego stosowania.

Kolejną ważną witaminą jest witamina D. Psy nie wytwarzają jej efektywnie w skórze pod wpływem słońca, jak ma to miejsce u ludzi. Dlatego potrzebują dostarczenia jej w codziennej diecie, np. w postaci ryb morskich, tranu czy wątróbki. W organizmie odpowiada ona za prawidłową gospodarkę wapniowo-fosforową, co ma ogromne znaczenie dla rozwoju kości i zębów szczeniąt. Wspiera także utrzymanie zdrowych kości suki i przygotowuje jej organizm do zwiększonego zapotrzebowania na wapń w późniejszym okresie karmienia. Podobnie jak w przypadku witaminy A, przekroczenie zalecanych dawek witaminy D, może mieć negatywne konsekwencje i przyczynić się do hiperkalcemii i upośledzenia rozwoju umysłowego szczeniąt.

Witamina E w organizmie działa jako silny przeciwutleniacz, który chroni komórki przed niekorzystnym działaniem wolnych rodników. Dodatkowo wspiera płodność oraz prawidłowe funkcjonowanie łożyska, a także pozytywnie wpływa na odporność suki w trakcie ciąży. Ta witamina ma mniejsze ryzyko przedawkowania, więc może być bezpiecznie stosowana.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Kolejną grupą witamin są witaminy rozpuszczalne w wodzie, czyli witaminy z grupy B. Mają duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego, uczestniczą w podziałach komórek, rozwoju układu nerwowego szczeniąt oraz poprawiają odporność matki. W badaniach opisano rolę kwasu foliowego w zmniejszaniu częstości występowania rozszczepu podniebienia u nowonarodzonych szczeniąt. Akurat w tym przypadku istotne jest, aby suplementację rozpocząć wcześnie, ponieważ cewa rdzeniowa zamyka się w pierwszej części ciąży. Ważną witaminą w tej grupie jest witamina B12, czyli kobalamina, ponieważ bierze udział w kluczowych procesach metabolicznych zarówno u matki, jak i rozwijających się płodów. Uczestniczy ona w syntezie DNA i podziale komórek, co ma kluczowe znaczenie w czasie intensywnego wzrostu płodów, wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego rozwijających się szczeniąt, jest niezbędna do produkcji czerwonych krwinek, zapobiegając anemii u ciężarnej suki, wspiera ogólny metabolizm białek i energii, który w ciąży jest znacznie nasilony.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie są mniej niebezpieczne w przypadku przedawkowania niż te rozpuszczalne w tłuszczach, gdyż ich nadmiar wydalany jest wraz z moczem.

Jakie witaminy potrzebuje suka w czasie karmienia szczeniąt?

W okresie laktacji zapotrzebowanie na składniki odżywcze jest bezpośrednio związane z produkcją mleka, która z kolei zależy przede wszystkim od liczby ssących szczeniąt. Jest ono wtedy większe niż w jakimkolwiek innym okresie życia suki. Tylko ekstremalny wysiłek fizyczny jest bardziej energochłonny.

Warto wiedzieć, że mleko suk karmiących zawiera ponad dwukrotnie więcej białka i tłuszczu niż mleko krowie oraz więcej białka niż mleko kozie. Mleko o większej gęstości odżywczej jest niezbędne do utrzymania szybszego tempa wzrostu szczeniąt w porównaniu z cielętami, koźlętami czy dziećmi. W pierwszym tygodniu laktacji produkcja mleka wynosi około 2,7% masy ciała. Następnie wzrasta i osiąga szczyt w trzecim i czwartym tygodniu laktacji. Szacuje się, że wynosi wtedy aż 8% masy ciała samicy. Oznacza to, że proces ten dla suki karmiącej jest bardzo energochłonny i wymaga dostarczenia jej większych ilości kalorii, białka, tłuszczu, minerałów czy witamin. Warto również pamiętać, że chociaż często pomijana, woda jest pierwszym składnikiem odżywczym potrzebnym do prawidłowej laktacji. Potrzebna jest ona do produkcji mleka i utrzymania prawidłowej termoregulacji.

Mikroelementy

W okresie laktacji również ważna będzie ilość w diecie wapnia, żelaza, miedzi czy cynku. Wapń odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowo-mięśniowego suki oraz produkcji mleka, jego duże ilości będą z nim wydalane. Organizm suki karmiącej musi na bieżąco uzupełniać ten pierwiastek, jednak zwiększenie jego suplementacji w diecie powinno się odbyć pod kontrolą lekarza weterynarii lub dietetyka zwierzęcego. W badaniach zauważono, że zwierzęta w laktacji wymagają więcej jodu w diecie, ponieważ około 10% spożycia jodu jest wydalane z mlekiem. Jod jest składnikiem hormonów tarczycy, które odgrywają rolę w termoregulacji, wpływają na wzrost, różnicowanie i dojrzewanie tkanek, funkcjonowanie układu nerwowo-mięśniowego oraz kondycję skóry i sierści.

Kwasy omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 również będą bardzo istotne w procesie laktacji, gdyż przechodzą do mleka suki karmiącej, a tym samym wspierają rozwój narządu wzroku i układu nerwowego szczeniąt, wpływają na uczenie się i adaptację, wspierają odporność oraz poprawiają jakość okrywy włosowej.

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

W okresie laktacji zapotrzebowanie na witaminy A, D oraz E jest nawet wyższe niż w ciąży, ponieważ są one intensywnie przekazywane z mlekiem. Witamina A jest ważna dla prawidłowego rozwoju narządu wzroku i odporności szczeniąt. Witamina D jest kluczowa dla gospodarki wapniowej i zdrowia kości, natomiast witamina E chroni przed stresem oksydacyjnym. Jednak zarówno witamina A i D wymagają ostrożnej suplementacji, gdyż ich nadmiar w diecie może być toksyczny.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Odgrywają kluczową rolę w okresie laktacji, ponieważ biorą udział w intensywnych procesach metabolicznych związanych z produkcją mleka. W przeciwieństwie do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach nie są one magazynowane w organizmie w dużych ilościach, dlatego muszą być dostarczane regularnie wraz z dietą. W czasie karmienia szczeniąt zapotrzebowanie na te witaminy wyraźnie wzrasta, ponieważ są niezbędne do: produkcji energii (metabolizm węglowodanów, tłuszczów i białek), prawidłowej pracy układu nerwowego, syntezy DNA i podziału komórek. Wśród tych witamin dużą role pełni kwas foliowy, którego niedobór będzie prowadził do słabszych przyrostów masy ciała, niedokrwistości, anoreksji, leukopenii czy osłabieniem funkcji układu odpornościowego. Również witamina B12 odgrywa ważną rolę w okresie laktacji. Jej odpowiednia podaż ma kluczowe znaczenie zarówno dla zdrowia matki, jak i prawidłowego rozwoju szczeniąt, gdyż uczestniczy w produkcji czerwonych krwinek zapobiegając anemii, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, bierze udział w syntezie DNA oraz wspiera metabolizm białek i energii, co ma ogromne znaczenie przy produkcji mleka oraz wpływa na apetyt i ogólną kondycję suki.

Różnice między okresem ciąży a laktacją

Zarówno ciąża, jak i laktacja wymagają zwiększonej podaży witamin, jednak charakter tych potrzeb jest odmienny. W okresie ciąży witaminy i minerały są kluczowe dla wsparcia rozwoju płodów oraz zapobiegania wadom rozwojowym. Natomiast w czasie laktacji w związku z intensywną utratą wielu substancji wraz z mlekiem zapotrzebowanie na nie będzie wyższe, aby wyrównać straty i jednocześnie zapewnić odpowiednią jakość mleka. Podsumowując, ciąża to etap przygotowania i budowy, a laktacja to okres intensywnego „oddawania” składników odżywczych. Z tego względu suka karmiąca wymaga zwykle bardziej kalorycznej diety oraz silniejszego wsparcia witaminowo-mineralnego niż suka ciężarna. W obu przypadkach suplementacja powinna być dobrana indywidualnie i skonsultowana z lekarzem weterynarii, aby zapewnić bezpieczeństwo zarówno matce, jak i szczeniętom.

Co grozi szczeniakom przy niedoborach witamin u matki?

Pierwsze tygodnie życia szczeniąt są całkowicie uzależnione od substancji pozyskiwanych z mleka matki. Stanowi ono dla nich jedyne źródło energii, witamin i mikroelementów, dlatego niedobory witamin u suki bezpośrednio przekładają się na zdrowie potomstwa. Niewystarczające ich ilości będą wpływać na niższą masę urodzeniową, gorszą zdolność termoregulacji, wolniejsze dojrzewanie układu odpornościowego oraz zwiększoną śmiertelność noworodków.

Niedobory witamin z grupy B mogą prowadzić do zahamowania wzrostu, osłabienia, zaburzeń neurologicznych, drżeń mięśni oraz problemów z koordynacją ruchową. Brak witaminy A zwiększa ryzyko nieprawidłowego rozwoju narządu wzroku, obniżonej odporności oraz problemów ze skórą i błonami śluzowymi. Niedostateczna podaż witaminy D u matki może skutkować nieprawidłową mineralizacją kości u szczeniąt, prowadząc do krzywicy, deformacji kończyn i opóźnionego wzrostu. Z kolei niedobór witaminy E wiąże się z osłabieniem odporności i większą podatnością na infekcje.

Czytaj też: Witaminy dla psa seniora – kompleksowy przewodnik

Mleko zastępcze i suplementy dla szczeniąt

Jeśli suka nie produkuje wystarczającej ilości mleka, występują u niej poważne niedobory żywieniowe, choroby, zapalenie gruczołów mlekowych, gdy miot jest bardzo liczny lub nie ma matki można zastosować specjalne preparaty mlekozastępcze. Są one opracowane tak, aby możliwie najlepiej odwzorować skład mleka suki, w tym odpowiednią zawartość białka, tłuszczu, witamin oraz mikroelementów. W sytuacjach osłabienia szczeniąt, wolnego przyrostu masy ciała lub zaburzeń rozwojowych konieczne bywa dodatkowe wsparcie w postaci suplementów, takich jak witaminy z grupy B, witamina D, preparaty wapniowo-fosforowe czy kwasy omega-3. Każde stosowanie mleka zastępczego lub suplementów u szczeniąt powinno być dobrane indywidualnie i skonsultowane z lekarzem weterynarii lub dietetykiem zwierzęcym, aby zapewnić młodym psom bezpieczny i zdrowy rozwój.

Witaminy i suplementy z Animalactin®

W sklepie ANIMALACTIN® znajdziesz suplementy witaminowe stworzone z myślą o codziennym wsparciu zdrowia twojego pupila. Produkty te łączą kompleks witamin i minerałów z innowacyjnym składnikiem MicroLactin®, co przekłada się na lepsze wsparcie odporności i ogólnej kondycji psa czy kota. Są zaprojektowane tak, aby wspierać odporność organizmu, poprawiać witalność i energię, wspomagać zdrowie skóry i sierści oraz uzupełniać składniki, których może brakować w diecie, szczególnie w karmach niepełnoporcjowych lub przy dietach domowych.

Bibliografia

1. Shastak Y, Pelletier W. Pet Wellness and Vitamin A: A Narrative Overview. Animals (Basel). 2024 Mar 25;14(7)
2. Fontaine E. Food intake and nutrition during pregnancy, lactation and weaning in the dam and offspring. Reprod Domest Anim. 2012 Dec;47
3. GórkaA., Polit M., Niżański W., Poźniak B., Farmakoterapia u suk ciężarnych, Magazyn Weterynaryjny, 2018, 09
4. Michael S. Hand, Craig D. Thatcher, Rebecca L. Remillard, Phillip Roudebush, Bruce J. Novotny, Small Animal Clinical Nutrition, 5th Edition, 2010
5. Khaire A, Rathod R, Kemse N, Kale A, Joshi S. Supplementation with omega-3 fatty acids during gestation and lactation to a vitamin B12-deficient or -supplemented diet improves pregnancy outcome and metabolic variables in Wistar rats. Reprod Fertil Dev. 2015 Jan;27(2):341-50.

Klaudia Kuczyńska

Lekarz weterynarii