Suplementy, a dieta BARF

Spis treści

1. Czym jest dieta BARF?
2. Czemu dieta BARF wymaga suplementacji?
3. Suplementy w diecie BARF dla psa i kota
4. Suplementy podstawowe w diecie BARF
5. Suplementy uzupełniające w diecie BARF
6. Suplementy wspomagające stawy
7. Podsumowanie
8. Bibliografia

Suplementy to ważne uzupełnienie diety psów i kotów. Są niezbędne przy dietach typu BARF czy diecie gotowanej, często też mogą stanowić dodatek dla karm komercyjnych. Zapobiegają niedoborom, wspomagają pracę organizmu, a także działają profilaktycznie wobec wielu chorób. W poniższym artykule dowiesz się czym jest dieta BARF, jakie suplementy dostępne są na rynku oraz kiedy należy stosować je w diecie psów i kotów.

Czym jest dieta BARF?

Dieta BARF (ang. Biologically Appropriate Raw Food lub Bones and Raw Food) w tłumaczeniu na język polski oznacza biologicznie odpowiednią surową żywność lub kości i surowe jedzenie. Jest to model żywienia psów i kotów, który w ostatnich latach stał się bardzo popularny. W świecie, w którym coraz większą wagę przywiązujemy do zdrowej, nieprzetworzonej żywności, BARF zyskuje coraz więcej zwolenników. Jest to rodzaj diety oparty na podawaniu surowych produktów – mięsa, kości, podrobów, ryb oraz niewielkich ilości warzyw i owoców. Założeniem diety BARF jest odtworzenie naturalnego jadłospisu psów i kotów, zbliżonego do diety ich dzikich przodków, który odpowiada ich fizjologii i potrzebom żywieniowym.

Podstawą diety BARF dla psów i kotów jest surowe mięso, które powinno stanowić 60-70% posiłku. Dodatkowo podawane są podroby (15-20%) i ewentualnie kości, które nie są wymagane i mogą zostać zastąpione innym źródłem wapnia. Pozostałe część to warzywa i owoce oraz suplementy. W kocim BARFie często ilość warzyw i owoców jest niewielka i zastępowana przez mięso. W zależności od upodobań smakowych i alergii naszego psa czy kota, możemy zdecydować się na dowolny rodzaj mięsa, np. wołowinę, kurczaka czy choćby kozinę. Podroby, takie jak np. serca, nerki czy śledziona, również są bardzo ważnym składnikiem diety BARF, gdyż dostarczają wielu witamin, mikroelementów oraz antyoksydantów. Wątroba jako jedyna z podrobów, traktowana jest indywidualnie, ze względu na wysoką zawartość witamin A i D. Dlatego nie powinna stanowić więcej niż 5% masy posiłku w psim czy kocim BARFie.

Do tego wszystkiego niezbędny jest dodatek suplementów. Prawidłowo zbilansowana dieta BARF psów i kotów musi je zawierać.

Czemu dieta BARF wymaga suplementacji?

Niektórzy zwolennicy diety BARF uważają, że ma odpowiadać ona diecie wilków i nie powinna być suplementowana. Prawda jest taka, że choć BARF ma odwzorować posiłek dzikich zwierząt, to jednak zasadniczo się od niego różni. Po pierwsze naszym psom czy kotom podajemy mięso pochodzące od zwierząt hodowlanych, żywionych paszami, które nie mają takiego samego profilu odżywczego jak dzikie ofiary. Takie mięso często zawiera mniej kwasów tłuszczowych omega-3, witaminy D czy mikroelementów. Kolejnym ważnym aspektem jest fakt, że w naturalnych warunkach drapieżnik zjada nie tylko mięśnie, ale też krew, sierść czy zawartość żołądka ofiary, które są źródłem dodatkowych witamin i minerałów. W domowej diecie BARF te elementy zazwyczaj są pomijane. Ponadto chcemy, aby nasz pies czy kot przeżył jak najdłużej i w jak najlepszym zdrowiu, do czego potrzebna jest odpowiednio zbilansowana dieta, pokrywająca wszystkie potrzeby naszych pupili. Natura patrzy na to inaczej, tam ważniejsze jest przedłużenie gatunku, niż życie pojedynczego osobnika. Biorąc pod uwagę wszystkie te czynniki widzimy, że suplementacja w diecie BARF jest konieczna aby pies czy kot spożywał pełnowartościowe i odpowiednio zbilansowane posiłki.

Suplementy w diecie BARF dla psa i kota

Jak już wiemy suplementy są nieodzownym składnikiem diety BARF.  Ich ilość i rodzaj powinny być odpowiednio dopasowane do potrzeb psa i kota. Ważne jest aby przed wprowadzeniem diety BARF wykonać badania krwi i moczu u naszego pupila, aby odpowiednio dostosować dietę pod jego aktualny stan zdrowia. Jeśli nasz pies czy kot choruje na jakąś chorobę, warto jest skonsultować jego dietę z dietetykiem zwierzęcym, gdyż wiele schorzeń wymaga odpowiedniej wiedzy i podejścia.

Suplementy w diecie BARF dla psów i kotów możemy podzielić na podstawowe i uzupełniające.

Suplementy podstawowe w diecie BARF

Suplementy podstawowe to takie, które powinny otrzymywać wszystkie psy i koty na diecie BARF. To one pomagają pokryć zapotrzebowanie na podstawowe składniki pokarmowe. Zaliczamy do nich suplementy wapnia (jeśli nie dajemy kości), drożdże browarnicze, algi, kwasy omega-3, taurynę (w przypadku kotów), witaminę E, sól.

• Wapń – jest bardzo ważnym makroelementem potrzebnym do prawidłowego wzrostu i rozwoju psów i kotów. Ma bardzo duże znaczenie dla pracy układu kostnego, immunologicznego, neurologicznego, endokrynologicznego i krzepnięcia krwi. W diecie BARF, jeśli nie podajemy kości, możemy go suplementować pod różnymi postaciami, takimi jak: węglan wapnia, cytrynian wapnia, wapń z alg czy mączka ze skorupek jaj. Zarówno niedobór, jak i nadmiar wapnia może być niebezpieczny dla psiego czy kociego organizmu. Doprowadza on do zmian w tkance kostnej, powodując choroby takie jak enostoza czy osteochondroza. Nie tylko ilość wapnia ma znacznie, ale również jego stosunek w porównaniu do fosforu. Należy pamiętać, że mięso, które jest głównym składnikiem diety BARF, w swoim składzie zawiera znaczne ilości fosforu. W diecie dorosłych psów i kotów stosunek wapnia do fosforu powinien wynosić 1:1 – 1:2.
• Drożdże browarnicze – w diecie BARF są źródłem witamin z grupy B oraz minerałów takich jak magnez, selen, potas, cynk czy żelazo. Zawierają bardzo ważny, dla wsparcia psiego i kociego układu immunologicznego, beta-glukan.  Suplement ten odgrywa również rolę w zapobieganiu otyłości i jej leczeniu, ponieważ u psów otyłych karmionych β-glukanem pochodzącym z drożdży stwierdzono niższe podstawowe wartości glikemii, niższe stężenie cholesterolu i trójglicerydów w surowicy. Dodatek drożdży do codziennej diety BARF może poprawić strawność składników odżywczych poprzez modyfikację szybkości pasażu w jelicie cienkim, co związane jest z tworzeniem półstałego żelu. Ich regularna suplementacja w diecie BARF wspiera pracę układu pokarmowego psów i kotów oraz równowagę mikrobiomu jelit.
• Algi – to źródło jodu w diecie BARF. Najczęściej w suplementach wykorzystywane są z norweskie algi morskie (Ascophyllum nodosum). Jod jest bardzo ważny dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy, szczególnie w przypadku psów cierpiących na jej niedoczynność. W przypadku kotów, u których mamy do czynienia z nadczynnością, nie powinien być podawany w BARFie. Regularna suplementacja alg pomaga ograniczyć tworzenie płytki nazębnej, co spowalnia proces tworzenia kamienia. Wpływają również na stan skóry i sierści. U ludzi zauważono, że algi mogą mieć zastosowanie w walce z otyłością dzięki zawartych w nich składnikach bioaktywnych (tj. fukoksantyna i fukoidany). Hamują one wchłanianie i metabolizm lipidów oraz wpływają na uczucie sytości.
• Oleje rybne – źródło kwasów z grupy omega-3, wśród których wyróżniamy kwasy tłuszczowe EPA (eikozapentaenowy) i DHA (dokozaheksaenowy). W diecie BARF jako ich źródło możemy zastosować: olej z ryb morskich (np. łososia, dorsza), olej z kryla, olej z alg – szczególnie polecany kotom i zwierzętom z alergiami. Oleje roślinne w diecie psów i kotów nie mogą być źródłem omega-3, gdyż zwierzęta te nie posiadają w swoich organizmach enzymów potrzebnych do przekształcenia kwasu alfa-linolenowego do form czynnych. Kwasy tłuszczowe EPA i DHA mają udowodnione szerokie pozytywne działanie na cały organizm psów i kotów. Warto dodawać je do diety BARF gdyż:
  • wpływają na kondycję skóry i sierści, łagodzą świąd w chorobach skóry, takich jak atopowe zapalenie czy alergie;
  • zmniejszają stany zapalne np. w chorobie zwyrodnieniowej stawów, alergii;
  • obniżają stężenie cholesterolu i trójglicerydów we krwi;
  • wspomagają pracę serca i nerek; szczególnie ważne u kotów, które w starszym wieku narażone są na rozwój choroby nerek.
  • u rosnących kotów i psów są bardzo ważne do prawidłowego rozwoju układu nerwowego i narządu wzroku.

Podczas zakupu suplementu z kwasami omega-3 do diety BARF, bardzo ważne jest, aby zwrócić uwagę na zawartość EPA i DHA, oznaczenie poziomu witamin A i D, zawartości metali ciężkich czy zanieczyszczeń. Prawidłowo zapakowany produkt nie powinien być ogrzewany, mieć kontaktu ze światłem oraz tlenem.

• Tauryna – większość ssaków, w tym psy, potrafi samodzielnie wytwarzać ją z innych aminokwasów, takich jak metionina czy cysteina. U kotów jest inaczej – tauryna to aminokwas egzogenny, czyli taki, który musi być dostarczany wraz z pożywieniem. Koty mają bardzo ograniczoną zdolność jej syntezy, a dodatkowo tracą ją w procesie trawienia. Dlatego w przypadku kotów jest to obowiązkowy suplement diety BARF. Tauryna wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, wzroku i serca, a także pomaga regulować temperaturę ciała. Działa jak przeciwutleniacz i wiąże związki toksyczne. U kotek w ciąży jej odpowiedni poziom jest kluczowy dla zdrowia matki oraz prawidłowego rozwoju kociąt. W diecie BARF psów nie jest wymagana.
• Witamina E – zalicza się do najważniejszych antyoksydantów pokarmowych. Jest cennym suplementem diety BARF, chroniącym organizm psów i kotów przed szkodliwym oddziaływaniem wolnych rodników. Ma znaczenie zwłaszcza w przypadku dużej podaży wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które są bardzo podatne na utlenianie. Witamina E ma również korzystne działanie w chorobach serca, wątroby, skóry czy stawów.
• Sól – to bardzo ważny, choć często pomijany suplement do diety BARF. Jest ona źródłem elektrolitów takich jak sód, chlor czy potas niezbędnych dla utrzymania prawidłowej równowagi elektrolitowej oraz ciśnienia krwi. Jej nadmiar przy długotrwałym podawaniu może być niebezpieczny dla zdrowia psów i kotów, dlatego powinna być ona stosowana w ściśle określonych dawkach w diecie BARF i najlepiej po konsultacji z dietetykiem zwierzęcym.

Suplementy uzupełniające w diecie BARF

To dodatkowe suplementy, które nie są wymagane w codziennej diecie BARF. Stosowane w psich i kocich posiłkach aby wspomóc ich leczenie, poprawić kondycję i sierść, przyspieszyć regenerację i powrót do zdrowia po okresie choroby. Na rynku dostępnych jest wiele typów suplementów, ukierunkowanych na różne tory działania. Poniżej kilka przykładowych:

• żelazo – w BARFie pochodzi ono z hemoglobiny wieprzowej. Ważny dodatek dla psów i kotów z niedoborami tego pierwiastka, u których pojawia się anemia. Są to najczęściej psy i koty w starszym wieku, po wypadkach, urazach, z zaburzeniami krzepliwości czy skłonnościami do krwawień do przewodu pokarmowego.
• spirulina – to rodzaj sinicy, ceniony ze względu na wysoką zawartość białka, witamin, minerałów oraz przeciwutleniaczy. W psim i kocim BARFie stosowana w celu poprawy odporności, wsparcia zdrowia jelit, oczyszczenia organizmu z toksyn i metali ciężkich oraz w odchudzaniu.

Suplementy wspomagające stawy

Wśród suplementów dodatkowych w diecie BARF, możemy wyróżnić bardzo dużą grupę skierowaną na prawidłową pracę układu ruchu. Stosowne są one zarówno u seniorów, jaki i młodych, rosnących kotów czy psów, a także psów sportowych. Wśród nich znajdują się:

• kolagen – suplement bardzo często stosowany w BARFie w celu poprawy zdrowia stawów u psów i kotów, zarówno w starszym, jak i młodym wieku. Odgrywa kluczową rolę w odbudowie chrząstki stawowej, zwiększając jej elastyczność i wytrzymałość. U młodych psów i kotów wspomaga prawidłowy rozwój układu ruchu, u seniorów zmniejsza sztywność i stany zapalne w chorobie zwyrodnieniowej stawów.
• glukozamina i chondroityna – należą do substancji chondroprotekcyjnych, czyli takich, które ochraniają chrząstkę stawową. Działają również przeciwzapalnie, opóźniają proces niszczenia chrząstki oraz łagodzą ból związany z postępem choroby. Substancje te można znaleźć w suplementach wspomagających stawy, zarówno dla psów, jaki i dla kotów. Jednym z takich preparatów jest ANIMALACTIN® FORTE STAWY zawierający w swoim składzie nie tylko glukozaminę, chondroitynę i kwas hialuronowy, ale również MicroLactin, mający działanie przeciwzapalne oraz poprawiające ogólną czynność stawów. Suplement ten występuje w postaci łatwego do podawania psom i kotom proszku. Można go również dosypywać do diety BARF.
• czarci pazur – jest rośliną rosnącą na pustyniach w Afryce Południowej. W diecie BARF podawany ze względu na działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Zalecany jest też jako środek wspomagający w łagodzeniu bólu i stanów zapalnych w chorobach układu ruchu psów i kotów. Dodatkowo ma właściwości detoksykujące, usprawniające trawienie i poprawiające apetyt.

Podsumowanie

Dieta BARF to naturalny sposób żywienia psów i kotów, jednak aby była w pełni wartościowa, wymaga uzupełnienia odpowiednimi suplementami. To one dostarczają składników, których brakuje w mięsie hodowlanym i domowych recepturach – m.in. kwasów omega-3, witamin czy minerałów. BARF może na początku wydawać się skomplikowany, w gruncie rzeczy taki nie jest. Na początku wymaga odpowiedniej wiedzy, wyliczeń i przygotowań. Później jest już coraz łatwiej. Jeśli chcesz spróbować modelu żywienia jakim jest BARF u swojego psa czy kota i nie wiesz od czego zacząć, najlepiej skonsultuj to z dietetykiem zwierzęcym. Właściwie dobrane suplementy sprawiają, że dieta BARF staje się kompletna, bezpieczna i wspiera zdrowie psów i kotów na każdym ich etapie życia.

Bibliografia

1. Ferreira CS, Vendramini THA, Amaral AR, Rentas MF, Ernandes MC, da Silva FL, et al. Metabolic variables of obese dogs with insulin resistance supplemented with yeast beta-glucan. BMC Vet Res. (2022) 18:14–15.
2. Maturana M, Castillejos L, Martin-Orue SM, Minel A, Chetty O, Felix AP, Adib Lesaux A. Potential benefits of yeast Saccharomyces and their derivatives in dogs and cats: a review. Front Vet Sci. 2023 Oct 25
3. Wan-Loy C, Siew-Moi P. Marine Algae as a Potential Source for Anti-Obesity Agents. Mar Drugs. 2016 Dec 7;14(12):222.
4. Carlisle C, Metzger BT, Tintle NL, Polley K, Jackson KH, Le Brun-Blashka S, Griffiths J, Harris WS. The Effects of Omega-3 Supplementation on the Omega-3 Index and Quality of Life and Pain Scores in Dogs. Animals (Basel). 2024 Oct 29;14(21)
5. Magalhães TR, Lourenço AL, Gregório H, Queiroga FL. Therapeutic Effect of EPA/DHA Supplementation in Neoplastic and Non-neoplastic Companion Animal Diseases: A Systematic Review. In Vivo. 2021 May-Jun;35(3):1419-1436.
6. Mirowski A. Witamina E w żywieniu psów i kotów. Magazyn Weterynaryjny, 2015, 10
7. Menghini L, Recinella L, Leone S, Chiavaroli A, Cicala C, Brunetti L, Vladimir-Knežević S, Orlando G, Ferrante C. Devil’s claw (Harpagophytum procumbens) and chronic inflammatory diseases: A concise overview on preclinical and clinical data. Phytother Res. 2019 Sep;33(9):2152-2162.
8. Satyaraj E, Reynolds A, Engler R, Labuda J, Sun P. Supplementation of Diets With Spirulina Influences Immune and Gut Function in Dogs. Front Nutr. 2021 May 28;8:667072.
9. Dobenecker B, Böswald LF, Reese S, Steigmeier-Raith S, Trillig L, Oesser S, Schunck M, Meyer-Lindenberg A, Hugenberg J. The oral intake of specific Bioactive Collagen Peptides (BCP) improves gait and quality of life in canine osteoarthritis patients-A translational large animal model for a nutritional therapy option. PLoS One. 2024 Sep 19;19(9):e0308378.

Klaudia Kuczyńska

Lekarz weterynarii